Normandiya Sığır Irkı: Süt, Peynir ve Et Verimi
Normandiya, resmi adıyla Normande, kombine sığır ırkıdır. Hem sağılır hem et verir. Litre rekoru Holstein’dadır. Farkı sütün yağı, proteini ve karkasa yatkın gövdesidir. Jersey kadar küçük değildir, Şarole kadar etçi de değildir. Değeri peynir kazanı ve erkek buzağıdadır.
Kökeni ve Türkiye’ye Gelişi
Anavatanı Fransa’nın Normandiya bölgesidir. 9. ve 10. yüzyılda bölgeye gelen sığırlardan şekillendiği kabul edilir. Serin, yağışlı mera ve peynirlik süte göre seçilmiştir.
Türkiye’de Holstein, Simental ve Montofon kadar yaygın değildir. Saf sürü azdır. Peynir yapan veya kombine verim arayan işletmeye damızlık olarak girer. Melezde göz çevresi lekesi ve alacalı desen kısmen okunur. Kısa boynuzludur. Boynuzsuz hat ayrıca seçilir; her alacalı hayvan Normandiya değildir.
Dış Görünüş ve Cüsse
Renk üç tiptedir. Caille, beyaz üstüne dağınık sarı-kahverengi benektir. Blonde, geniş kızıl leke taşır, karın beyaz kalır. Bringée, koyu kahverengi leke gövdenin çoğunu örter, karın yine açıktır. Ortak işaret göz çevresindeki koyu lekedir; buna gözlük denir. Burun çoğunlukla açık, ağız çevresi beyazdır.
Orta-iri cüsselidir. Ergin inek yaklaşık 142 cm ve 700–850 kg’dır. Boğa yaklaşık 150 cm ve 1.000–1.200 kg’a çıkar. Buzağı doğum ağırlığı çoğu sürüde 35–45 kg’dır. Gövde uzun ve derindir. Mizaç sakindir. Kemik, etçi kıta ırkından ince, Holstein’dan dolgundur.
Süt Verimi ve Süt Kalitesi
Litre Holstein’ın gerisinde, bileşen önündedir. Fransa süt kontrolünde ergin inek ortalaması yaklaşık 7.000–7.300 kg’dır. İyi yönetilen sürüde 6.500–8.500 kg görülür. Süt yağı litreye yaklaşık 42 g, protein 34–35 g civarındadır. Bu, yağda %4,2 ve proteinde %3,4–3,5 bandıdır.
Peynir randımanını yağdan çok kazein tipi belirler. Normandiya sütü kappa-kazein BB sıklığıyla anılır. Camembert, Pont-l’Évêque ve Livarot bu ırkın sütüyle özdeşleşmiştir. Bazı coğrafi işaretlerde Normande sütü şart koşulur. Tank litre fiyatı tek ölçüyse Holstein önde görünür. Peynir kazanında kuru madde farkı hesabı değiştirir.
Et Verimi
Kombine ırkta erkek buzağı fire sayılmaz. Gövde Holstein’dan dolgun, karkas yağsız etçi ırk kadar yüksek değildir. Randıman çoğu beside %55–60 bandındadır. Günlük artış iyi beside 1,1–1,4 kg görülebilir. Besi sonu 550–650 kg’da kapanır. Şarole takvimiyle uzatmak yağı bindirir. Et, peynirlik sütün yan geliridir; tek başına etçi ırk yerine koyulmaz.
Döl Verimi ve Buzağılama
Leğen genişliği, cüssesine göre doğumu kolaylaştırır. Yine de iri buzağıda yardım gerekebilir. Gebelik süresi yaklaşık 280–285 gündür. İlkine buzağılama hedefi 24–28 aydır. Düveyi 22 aydan önce zorlamak ilk laktasyonu düşürür.
Sağım için meme önden bağlı ve dengeli olmalıdır. Buzağı canlı doğar. Anaç ömrü iyi sürüde Holstein’dan uzun tutulabilir. Kızgınlık belirtileri yüksek sesli olmayabilir; durma refleksi esas alınır. Kızgınlık sabah görülürse aynı gün öğleden sonra tohumlanır.
Isı Stresi ve Adaptasyon
Normandiya’nın serin ve nemli merasına göre seçilmiştir. Türkiye yazı aynı toleransı vermez. Sıcaklık-nem endeksi yükselince gölge, su ve gece yemlemesi gerekir. Yağışlı meraya dayanıklıdır. Kapalı, havasız ahır tırnak ve memeyi bozar. Gözlük lekesi pigment taşır; beyaz yüzlü ırktaki göz yanığı bu ırkta daha seyrektir.
Bakım, Yem ve Barınak
Rasyon süt bileşenine göre kurulur. Yalnızca litre için enerji şişirmek yağı düşürür, memeyi zorlar. Kaba yem payı yüksek tutulursa peynirlik süt korunur, litre geriler. İkisi birlikte izlenir.
Tırnak bakımı ve yataklık standarttır. Meme başı yerleşimi sağım hanesine göre seçilir. Erkek buzağı besiye ayrılacaksa damızlık seçimi süt ve kas birlikte okunur. Gözlük lekesi, verim kaydı olmayan hayvanda yeterli ölçü değildir.
Normandiya Kimler İçin Uygundur
Peynir, tereyağı veya yoğurt yapan, erkek buzağıyı da değerlendiren işletme için uygundur. Litre ile et dengesini tek ırkta tutmak isteyen orta ölçekli sürüye uyar.
Yalnızca 305 günlük litre rekoru arayan yerde Holstein öndedir. En yüksek karkas randımanı arayan beside Şarole veya Limousin ayrı hesaptır. Plansız melezleme alaca desen bırakır, kazein kaydını bırakmaz.